آموزش الکترونیکالکترونیک

اصول لحیم کاری

روش صحیح لحیم کاری یکی از مهارت های مورد نیاز روزمره خیلی ها است، با دنیایی که هر روز تجهیزات الکترونیکی اطراف ما بیشتر و بیشتر می شود. بهتر است با تکنولوژی این محصولات آشنا باشیم و قادر به تعمیر ساده ترین بردهایی که در اطراف ما هستند، باشیم. یادگیری روش صحیح لحیم کاری یکی از مهارت هایی است که برای هر فرد امری ضروری است.

 در دو بخش روش صحیح لحیم کاری قطعات الکترونیکی را تشریح می کنیم:

بخش اول: آشنایی با وسایل لحیم کاری
بخش دوم: روش صحیح لحیم کاری

سری فیلم آموزش تعمیرات الکترونیک به صورت کاملا کاربردی و یژه بازار کار همراه با کار عملی

بخش اول؛ لحیم چیست؟

خب از پایه شروع می کنیم! لحیم آلیاژی است با نقطۀ ذوب پایین که فلز اصلی آن قلع می باشد و برای اتصال قطعات به کار رود.

لحیم کاری در بسیاری از صنایع مورد استفاده است ولی منظور ما از لحیم در این مقاله صرفا لحیم کاری قطعات الکترونیکی است.

کتاب های تعمیرات الکترونیک(کلیک کنید)

سیم لحیم سرب دار و بدون سرب:

از گذشته آلیاژ لحیم عموما از قلع و سرب تشکیل می شد، سرب فلزی ارزان قیمت است، به وفود در طبیعت یافت می شود و نقطه ذوب پایینی دارد در نتیجه استفاده از آن برای لحیم کاری بسیار مناسب است. اما از زمانی که مضرات سرب برای سلامتی انسان مشخص شد، برخی شرکت ها و کشور ها مصرف آن را کاهش دادند تا نهایتا در سال ۲۰۰۶ اتحادیه اروپا استاندارد RoHs را تصویب نمود که طی آن استفاده از قلع در تولیدات صنایع الکترونیک محدود شد.


لحیم بدون سرب بسیار شبیه نمونه سرب دار است و در آن به جای سرب از فلزاتی مانند مس و نقره استفاده می شود. شرکت های تولید کننده لحیم های دارای این استاندارد، علامت RoHs را بر روی محصول خود درج می کنند. متاسفانه با اهمیت کمی که در کشور ما برای سلامت قائل هستیم، بدون رعایت هیچ یک از نکات ایمنی از محصولات حاوی سرب استفاده نموده و دود مسموم آن را با کمال میل استشمام می کنیم!

انتخاب لحیم مناسب:

حال برای کار ما چه نوع لحیمی مناسب است؟ هنوز هم در اروپا برای مصارف غیر تجاری استفاده از لحیم سرب دار رایج است لذا استفاده از نوع سرب دار چنانچه قصد کسب استاندارد های بین المللی ندارید مانعی ندارد (به جز بحث سلامتی و آسیب به محیط زیست که به خودتان بستگی دارد).
فاکتور دیگر در انتخاب سیم لحیم مناسب، ضخامت آن است، برای قطعات با پایه های نازک و ظریف، بهتر است از سیم لحیم با ضخامت کم استفاده کنید و برای پایه های پهن تر، از سیم لحیم با ضخامت بالا استفاده شود. از طرفی سیم لحیم نازک گران تر است و در مواقع لزوم از آن استفاده کنید. به جز سیم لحیم که برای مونتاژ قطعات DIP به صورت دستی استفاده می شود، لحیم به اشکال دیگری نیز در بازار موجود است:

  • شمش لحیم (شمش قلع) که برای تولید انبوه مونتاژ قطعات DIP استفاده می شود و شمش را در وان قلع ذوب می کنند.
  • توپ لحیم کاری (solder ball) که فقط برای مونتاژ قطعات BGA که پایه ها در زیر قطعه و غیر قابل دسترس است استفاده می شود. در این نوع، لحیم به شکل گوی های کوچک در آمده.
  • خمیر لحیم کاری (خمیر قلع) که در آن قلع به کمک ماده فلاکس به شکل خمیری درآمده و زمانی که که به آن حرارت داده شود، با خشک شدن فلاکس و ذوب شده قلع لحیم کاری صورت می گیرد. خمیر قلع برای مونتاژ قطعات SMD کاربرد دارد.

آموزش تشخیص عیب یابی، جریان کشی و تعویض آی سی تغذیه گوشی سامسونگ

چون تمرکز ما در این مقاله بر مونتاژ قطعات DIP است، توضیح بیشتر در مورد انواع لحیم کاری را به مقالات دیگر واگذار می کنیم.

کار عملی با ابزار کار تعمیرات الکترونیک

هویه لحیم کاری:

مهمترین ابزار لحیم کاری هویه است. انواع ساده تا پیچیده آن تولید شده اما اساس و ساختار همه آنها ایجاد حرارت به کمک المنت است.
هویه های دستی ۲ نوع اند. نوع ساده آن که امکان تنظیم دما را ندارد و مستقیما به برق شهری متصل شده و المنت آنها باعث گرم شده نوک هویه می شود. تنها تفاوت انواع این مدل در توان شان است.
نوع دیگر قابلیت تنظیم و کنترل دما دارد و برای لحیم کاری قطعات حساس مانند IC ها که حرارت موجب سوختنشان می شود، می توان از این نوع هویه استفاده کرد. در این مدل یک مدار واسط، ولتاژ المنت را بر اساس دمای مطلوب کنترل می کند.

هویه

فیلم آموزش تعویض سوکت شارژ موبایل با استفاده از خمیر قلع و بدون سیم لحیم

نوک هویه:

محل تمرکز حرارت که با قرار گرفتن در کنار لحیم آن را ذوب می کند؛ اکثر هویه ها قابلیت تعویض نوک را دارند و بسته به استفاده ای که داریم می توانید از نوک مناسب استفاده کنید. تعویض نوک هویه بسیار آسان است و با باز کردن دو پیچ انجام می شود تا در صورت خراب شده نوک هویه، به سهولت بتواند آن را جایگزین کنید.
نوک هویه خوب باید از آلیاژ ضد اکسید و ضد چسبندگی باشد.

نوک هویه

 پایه هویه:

هنگام لحیم کاری بارها پیش می آید که هویه را لازم ندارید و در این زمان می توان آن را در پایه قرار داد. پایه هویه می تواند از انواع ساده فنری شکل تا مدل های پیچیده تر که دارای قطع کن است و با قرار گرفتن هویه در پایه آن را خاموش می کند باشد.

پایه هویه

تمیز کننده نوک هویه:

در اثر لحیم کاری به مرور زمان نوک هویه اکسید می شود، به رنگ سیاه در آمده و دیگر قلع نمی گیرد. در این مواقع باید به کمک اسفنج نسوز یا سیم برنجی برای پاک کردن نوک هویه استفاده کنید.در گذشته معمولا از اسفنج نسوز مرطوب استفاده می شد اما این روش باعث کاهش عمر نوک هویه می شود (به دلیل شوک حرارتی و ایجاد ترک های ریز) در حال حاضر سیم های برنجی جایگزین بهتری برای تمیز کردن نوک هویه است.

 قلع پاک کن:

حتما برای شما پیش آمده هنگام لحیم کاری اشتباها مسیر های مسی روی برد با لحیم به هم متصل شوند و سعی کنید با نوک هویه آن را بردارید. ابزار اصلی این کار یعنی پاک کردن قلع اضافی از سطح برد، قلع پاک کن است. این ابزار در واقع یک برس ریز از تار و پود مس است که با شما کمک می کند پس از حرارت دادن قلع، لحیم اضافی را پاک کنید.

قلع پاک کن
ترمیم کننده نوک هویه

ترمیم کننده نوک هویه:

ترمیم کننده نوک هویه یک خمیر شیمیایی است که برای تمیز کردن نوک هویه از آن استفاده می شود و از اکسید شدن آن جلوگیری می کند. (نام نگلیسی آن Tip Tinner است و کلمه “ترمیم کننده نوک هویه” ترجمه خوبی برای این محصول نیست.

 فلاکس و روغن لحیم:

فلاکس و روغن لحیم

فلاکس مایعی شیمیایی است که در اثر حرارت موجب پاک شدن سطح اکسید شده می شود. در لحیم کاری به روش صنعتی همیشه قبل از لحیم کاری به کف برد فلاکس پاشیده و در عملیات پیش گرمایش، سطح اکسید شده برد را تمیز می کنند. استفاده از فلاکس باعث اتصالات بهتر و لحیم کاری تمیز تر خواهد شد. در روغن لحیم هم همین نوع مواد وجود داشته و خاصیت تمیز کردن سطح اکسید از برد را داراست.

 قلع کش:

این ابزار کارآمد هم با مکش هوا قلع اضافی را به داخل خود می کشد و برای باز کردن قطعات از روی برد وسیله ای ضروری است.

دست سوم:

وقتی هویه در یک دست و سیم لحیم در دست دیگرتان باشد باید به نحوی برد را ثابت نگه دارید. این ابزار ساده به شما کمک می کند از حرکت برد جلوگیری کنید.

بخش دوم: روش صحیح لحیم کاری

مراحل روش درست لحیم کاری :

۱٫ موقعیت برد را به کمک دست سوم تنظیم نمایید.

۲٫ دمای هویه را در صورت امکان روی ۳۵۰oC تنظیم کنید.

۳٫ نوک هویه را مقدار بسیار کمی به قلع آغشته کنید

۴٫ هم پایه قطعه و هم پد مورد نظر را با هویه حرارت دهید (توجه کنید از نوک هویه استفاده نکنید، از چند میلیمتر بالاتر و از پهلوی آن جهت گرم کردن استفاده کنید)

۵٫ سپس سیم لحیم را به پایه و پد مورد نظر نزدیک کنید(به نوک هویه نچسبانید) تا ذوب شود.

 6. ابتدا سیم لحیم و سپس هویه را از کنار قطعه فاصله دهید.

۷٫ لحیم صحیح باید شبیه به قیف معکوس باشد و شکل گرد یا توده ای نشان از لحیم کاری نامرغوب است.

چگونه پد برد مدار چاپی را تعمیر کنیم

عیب یابی لحیم کاری

در تصویر زیر روش صحیح لحیم کاری و ایراداتی که ممکن است با آن مواجه شوید توضیح داده شده:

پس از لحیم کاری بهتر است برد را تمیز کنید زیرا به خاطر استفاده از فلاکس و روغن لحیم سطح آن کثیف می شود.

حتما تا قبل از این هم لحیم کاری کرده بودید، اما بهتر است روش صحیح لحیم کاری را بلد باشید تا برد هایی تمیز تر و مطمئن تر ایجاد کنید. به یاد داشته باشید بسیاری از اتصالی ها، قطعی مدار و یا سوختن قطعات ناشی از اشکالات لحیم کاری است، پس این کار حرفه ای را ساده نگیرید.

با گشت و گذاری در سایت می توانید مقالات دیگری در مورد لحیم کاری صنعتی و لحیم کاری SMD هم پیدا کنید!


برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن